ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 5న ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటించిన ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటాం. ఈ సందర్భంగా మనం ప్రస్తుతం ఎక్కడ ఉన్నాం? భవిష్యత్తులో ఎటు వెళ్లాలి? అనే విషయాలపై ఆలోచించాల్సిన అవసరం ఉంది.
నగరాల్లో కాంక్రీటు నిర్మాణాలు పెరుగుతున్నాయి. వాహనాలు, ఎయిర్ కండిషనర్ల వల్ల అదనపు వేడి విడుదల అవుతోంది. ఇళ్ల నిర్మాణంలో వేడిని అడ్డుకునే సాంకేతికత, గాలి ప్రసరణ, నీడ కల్పించే ఏర్పాట్లు లేకుండా భవనాలు కడుతున్నారు. మరోవైపు చెట్లు, చెరువులు, కుంటలు వంటి సహజ శీతలీకరణ వనరులు నిర్మాణాల పేరుతో కనుమరుగవుతున్నాయి. దీంతో ఎండలు ప్రాణాంతకంగా మారుతున్నాయి.
ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం ప్రతి ఏడాది ఒక ప్రశ్నను మన ముందుంచుతుంది. అభివృద్ధి పేరిట మనం సాధిస్తున్నది ఏమిటి? కోల్పోతున్నది ఏమిటి? అన్న ప్రశ్న అది. ఈ ఏడాది ఆ ప్రశ్న మరింత గట్టిగా వినిపిస్తోంది. ఎందుకంటే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉష్ణోగ్రతలు కొత్త రికార్డులు నమోదు చేస్తున్నాయి. భారతదేశంలోని అనేక నగరాలు భరించలేని ఎండలతో అల్లాడుతున్నాయి. ఒకప్పుడు అప్పుడప్పుడు ఎదురయ్యే వడగాల్పులు ఇప్పుడు సాధారణమైపోతున్నాయి.
ఈ పరిస్థితికి కారణం కేవలం వాతావరణ మార్పులు మాత్రమే కావు. మన అభివృద్ధి నమూనా కూడా అంతే బాధ్యత వహిస్తోంది. నగరాలు కాంక్రీటు అడవులుగా మారుతున్నాయి. చెట్లు కనుమరుగవుతున్నాయి. చెరువులు, కుంటలు ఆక్రమణలకు గురవుతున్నాయి. వాహనాలు, పరిశ్రమలు, ఎయిర్ కండిషనర్లు విడుదల చేస్తున్న వేడి నగరాలను మరింత ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్నాయి. ఫలితంగా వేసవి కాలం ఇప్పుడు ఒక ప్రకృతి విపత్తుగా మారుతోంది.
ఇప్పటికైనా "పర్యావరణమా? అభివృద్ధియా?" అనే చర్చను ముగించాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఎందుకంటే ఈ రెండూ పరస్పర విరుద్ధమైనవి కావు. నిజానికి పర్యావరణాన్ని నాశనం చేసే అభివృద్ధి అసలు అభివృద్ధే కాదు. అది భవిష్యత్తు తరాల జీవితాలపై అప్పు మోపడం మాత్రమే.
ఆర్థికాభివృద్ధి కోసం ప్రపంచం శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడింది. బొగ్గు, చమురు, సహజ వాయువు వినియోగం పరిశ్రమలకు, రవాణాకు, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి బలాన్నిచ్చింది. కానీ అదే సమయంలో కార్బన్ ఉద్గారాలను పెంచి భూమి ఉష్ణోగ్రతలను ప్రమాదకర స్థాయికి చేర్చింది. నేడు వరదలు, కరువులు, తుఫానులు, అసాధారణ వర్షాలు, వడగాల్పులు అన్నీ ఈ అభివృద్ధి నమూనా ఫలితాలే.
అయితే పరిష్కారం అభివృద్ధిని నిలిపివేయడం కాదు. అభివృద్ధి దిశను మార్చడం. పరిశుభ్రమైన గాలి, స్వచ్ఛమైన నీరు, ఆరోగ్యకరమైన జీవనం కూడా అభివృద్ధిలో భాగమేనని గుర్తించడం.
భారతదేశం వంటి దేశాలకు ఈ సవాలు మరింత క్లిష్టమైనది. ఎందుకంటే ఇక్కడ పర్యావరణ సమస్యలు సామాజిక అసమానతలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. అందరికీ అందుబాటులో ఉండే ప్రజా రవాణా లేకపోతే వాహనాల సంఖ్య పెరిగి గాలి కాలుష్యం పెరుగుతుంది. ప్రతి ఇంటికి పారిశుద్ధ్య సదుపాయాలు లేకపోతే నదులు కాలుష్యానికి గురవుతాయి. గ్రామీణ ప్రజలకు ప్రత్యామ్నాయ జీవనోపాధి లేకపోతే అడవులపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
అందుకే పర్యావరణ పరిరక్షణ అనేది కేవలం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేదా ప్రభుత్వ విధానాల అంశం మాత్రమే కాదు. అది సామాజిక న్యాయం అంశం కూడా. పేదలు, రైతులు, ఆదివాసీలు, మత్స్యకారులు అభివృద్ధి ఫలాల్లో భాగస్వాములు కాకపోతే సుస్థిర అభివృద్ధి సాధ్యం కాదు.
మరో ముఖ్యమైన అంశం సహజ వనరుల వినియోగం. ఖనిజాలు, అడవులు, నీటి వనరులు, సముద్ర సంపదలు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పునాది. అయితే వాటి వల్ల కలిగే లాభాలు స్థానిక ప్రజలకు చేరడం లేదు. వారి భూములు, అడవులు, నీటి వనరులు కోల్పోతున్నప్పటికీ అభివృద్ధి ఫలాలు ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లిపోతున్నాయి. ఈ అసమానత కొనసాగితే పర్యావరణ పరిరక్షణ లక్ష్యాలు ఎప్పటికీ నెరవేరవు.
పర్యావరణ పరిరక్షణకు బలమైన ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు కూడా అవసరం. శాస్త్రీయ ఆధారాలతో నిర్ణయాలు తీసుకునే వ్యవస్థలు, ప్రజల అభిప్రాయాలకు విలువ ఇచ్చే విధానాలు, పారదర్శక పాలన లేకుండా పర్యావరణ న్యాయం సాధ్యం కాదు. దురదృష్టవశాత్తు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ సంస్థలు బలహీనపడుతున్నాయి. దీని ప్రభావం ప్రకృతి వనరుల నిర్వహణపై స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
నేడు వ్యవసాయం నుంచి నీటి భద్రత వరకు, ఉపాధి నుంచి ప్రజారోగ్యం వరకు ప్రతి రంగం వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. రైతు పంటను కాపాడాలంటే వాతావరణాన్ని కాపాడాలి. తాగునీటిని భద్రపరచాలంటే నదులు, అడవులను పరిరక్షించాలి. పేదరికాన్ని తగ్గించాలంటే ప్రకృతి వనరులను సమర్థంగా వినియోగించాలి.
ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం మనకు ఇదే సందేశాన్ని ఇస్తోంది. పర్యావరణ పరిరక్షణ అనేది అభివృద్ధికి అడ్డంకి కాదు. సుస్థిరమైన, సమానమైన, భవిష్యత్ తరాలకు ఉపయోగపడే అభివృద్ధికి అది పునాది. పేదలకు, రైతులకు, కార్మికులకు, ఆదివాసీలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే అభివృద్ధి నమూనానే నిజమైన పర్యావరణవాదం.
జూన్ 5 ఒక ఉత్సవం మాత్రమే కాదు. మన అభివృద్ధి దిశను పునఃపరిశీలించుకునే అవకాశం కూడా. ప్రకృతిని కాపాడుతూ ప్రగతి సాధించే మార్గాన్ని ఎంచుకున్నప్పుడే భవిష్యత్ భారతదేశం సురక్షితంగా, సుసంపన్నంగా ఉంటుంది.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి